Главная страница
qrcode

К н системасында ы е лкен планета Юпитер к лем жа ынан Жерден 1300 есе лкен. Шолпаннан кейінгі е жалтырауы к шті осы Юпитер


НазваниеК н системасында ы е лкен планета Юпитер к лем жа ынан Жерден 1300 есе лкен. Шолпаннан кейінгі е жалтырауы к шті осы Юпитер
Дата10.09.2019
Размер97.1 Kb.
Формат файлаdocx
Имя файлаЮпитер.docx
ТипДокументы
#37338
Каталог


Күн системасындағы ең үлкен планета Юпитер көлем жағынан Жерден 1300 есе үлкен. Шолпаннан кейінгі ең жалтырауы күшті осы Юпитер. Әсіресе оның жалтырауы, ол Жерге ұрымтал, Күнге қарама-қарсы келген кездерінде өте күшті болады. Ал оқтын-оқтын Күннің маңына барған кезде ол көрінбей қояды. Ел оны «жатып» қалды дейді. Юпитер, «қыдырма» жұлдыз болғандықтан іңірде де, түн ортасында да, таңға жақын да, қысқасы, түннің кез келген уақытында туа береді. Міне, сондықтан Юпитерді Шолпанмен оңай шатастырып алуға болады және ол аспанның шығысынан да, батысынан да, оңтүстігінен де, төбеге таяу жерден де, қысқасы, Күн жүретін жолдың кез келген жерінен көріне береді. Бірақ дәл төбеден не Темірқазық жақтан ешуақытта көрінбейді. Сонымен елдің Есекқырған дейтіні — Юпитер планетасы. Мұны Жарықжұлдыз, Сарыжұлдыз деп те атайды. Сарыжұлдыз дейтініміз Есекқырған деп түсіндіреді. Шынында Юпитердің ақшыл-сары түсі көзге ә дегеннен жарқырап түседі де, осы белгісі бойынша ол елдің бәріне әйгілі. Есекқырғанның сыр-сипаты, жүріс-тұрысы жайында ел сөзін келтірейік. Есекқырған сары жұлдыз, ол Темірқазықты айналып жүрмейді, оның бір жатып, қалатын кезі болады. Шолпан жақтан, күншығыстан туған Сарыжұлдыз күннің батысына қарай өтіп, Жоғалып кетеді.

Халықтың Сарыжұлдыз жоғарылай берсе күн суытады деген негізсіз емес. «Халық айтса, қалып айтпайды» деген мақал дәл осы арада теріске шықпайды. Сарыжұлдыздың көтерілуімен ауа райының арасында байланыс жоқ деп, ел көтерілуімен ауа райының арасында байланыс жоқ деп, ел сөзін бекерге шығармақ болсақ, қателескен болар едік. Мәселе былай, Юпитердің Жерге ұрымтал келуі 1 жыл 34 күн сайын қайталап отырады, бірақ үнемі бір мезгілде емес: біресе жазға, біресе қысқа ауысып отырады. Юпитердің орбита жазықтығы эклиптикамен беттесуге жақын. Ал эклиптиканың жазықтығы және сонымен бірге Юпитер жолы да, қыстыгүні түнде жоғары, жаздыгүні түнде төмен тұрады. Ендеше, егер Юпитердің Жерге ұрымтал қалпы қыс айларына келсе, ол Сарыжұлдыз іңірде шығыста туады да, түні бойы жарқырап, төбеге қарай өрлей береді. Ал, жаз айларында Юпитер ондай аспандамай, іргелеп жүреді. Бұл да Айдың жыл мезгіліне қарап тікірейіп, не шалқалап тууы сиықты құбылыс.



— Бұрын Сарыжұлдызбен ел көп ұрысушы еді дейді шопандар. Бағзыбір ырымшылдар «кесапаты» тиеді деп, не пәленің бәрін соған жапты. Сөйтіп қазақ ортасындағы аңыз бойынша Юпитер (Есекқырған) тек есек қана емес, мал түлектерінің қайсысын болса да қырына ала жүріпті. Шығыстан өрлеп келе жатқан Сарыжұлдыз төмендер ме екен деп үміттеніп, қыстан қысылып, екі көзі төрт болып, қайта-қайта көкке қарап жүрген шаруа бір күні күнбатыстан шатынап шыққан тағы бір жарық жұлдызды көрді. Мәссаған ! Мұртқа өкпелеп жүргенде сақал шықты. Бірі мағырыптан, бірі машырықтан келсең кел дегендей айбат шігіседі. Қайтер екен ? Әлде екеуі тоғысып тоқайласа ма ? Ақжұлдыз бен Сарыжұлдыздың қарсыласуы немен тынар екен деп, енді шаруаның назары осыған аударылып, ойы бөлінді. Арада екі-үш ай өтті. Элогациясына жетіп, Шолпан батысқа қарай қайта оралып, төмендейді. Осы қарсаңда жаз да ертерек шығуға айналып, күн де жылына бастады.

— Кей жылдар күздігүні күншығыстан Сарыжұлдыз, күнбатыстан бір Ақжұлдыз туып, бара-бара екеуі түйісіп, айқасады. Егер Сарыжұлдыз жеңіп, Ақжұлдыз кейін қайтса, қыс жақсы болады екен деп өзінше қорытынды жасайды шаруа. Ел арасында осылай Есекқырған мен Шолпанды қатыстырып, бұлар екі ғашық екен, екеуі бір-біріне жақындаған жылы қыс қатты болады деп ертерек те ойлап шығарды.

 






перейти в каталог файлов


связь с админом